Irailaren 21eko ospakizunaren inguruan, Reuseko (Tarragona) “Roger de Llúria” Egoitza eta Eguneko Zentroak eta Figueresko (Girona) “Els Arcs” Egoitza eta Eguneko Zentroak —biak Kataluniako Generalitatearenak, eta Osasun eta Komunitatea Fundazioak (FSC) kudeatuak eta zuzenduak—, arteari, adierazpen emozionalari eta esperientzia esanguratsuak gogoratzeari buruzko hainbat proposamen egin dituzte. Ekimen horiek gehitzen zaizkie FSCk data horren harira estatu osoan kudeatzen dituen adinekoentzako beste zentro batzuetan antolatu dituen jardueretara, eta parte-hartze handia izan dute, baita erabiltzaile adinekoen harrera ona ere. Horrelakoa da Donostiako Udalaren jabetzakoak diren Intxaurrondoko Komunitate-etxebizitzen kasua, Lagunduz Taldeak ere kudeatzen dituenak.
“Jarri dezagun kolorea Alzheimerrari” eta “Orain egoiliarra naiz, baina izan nintzen…” goiburuekin, Reuseko (Tarragona) “Roger de Llúria” Egoitza eta Eguneko Zentroak eta Figueresko (Girona) “Els Arcs” Egoitza eta Eguneko Zentroak artea, musika, objektuak eta oroitzapenak erabili dituzte adierazpena, sentsazio-estimulazioa eta iraganeko esperientzia esanguratsuekiko lotura sustatzeko tresna gisa. Bi proposamen desberdin, helburu bera dutenak: pertsona eta haren identitatea erdigunean jartzea, gaixotasunaz harago.
“Roger de Llúria” Egoitza eta Eguneko Zentroak Alzheimerraren gaixotasunaren fase aurreratuan dauden egoiliarrei zuzendutako jarduera artistikoa antolatu du, adierazpenerako, ongizaterako eta beren bizitza-istorioarekiko loturarako espazio bat eskaintzeko. Giro lasaian, musika erlaxagarriaz lagunduta, parte-hartzaileei haurtzaroko, gaztaroko edo beren bizitzako beste aro batzuetako oroitzapen esanguratsuak pinturaren bidez islatzera gonbidatu zituzten. Emaitza artistiko zehatzik bilatu gabe, askatasunez esperimentatu ahal izan zuten koloreekin, formekin eta ehundurekin, pintzelak edo eskuak berak erabiliz, sormen-prozesuaz gozatuz, bakoitzak bere erritmoan eta ahalbidearen arabera.
Proposamenak pintura sentsazio- eta emozio-estimulaziorako tresna bihurtu zuen, ahozkoa ez den komunikazioa eta bizipen pertsonalen ebokazioa sustatuz. Egoiliar batzuek beren sorkuntzen esanahia azaldu ahal izan zuten: Antoni T.k haurtzaroa igaro zuen etxeko tximinia irudikatu zuen; Ana G.k Priorateko bere herriko etxeko balkoitik ikusten zuen eguzki-sartzea islatu zuen, eta Margarita M.k Bartzelonako bere balkoiko loreak berregin zituen. Beren sorkuntzen bidez, euren identitatearekin lotuta jarraitzen duten lekuak, eszenak eta bizipenak partekatu zituzten, eta emozioz eta oroitzapenez lagunduta berreskuratu ahal izan zituzten.
Jardueraren dinamizatzaileek, zerbitzuko psikologoak eta Animazio Soziokulturaleko teknikariak (TASOC), memoria urruna eta autobiografikoa lantzearen garrantzia nabarmentzen dute, bereziki pertsona bakoitzaren identitatea eraikitzen laguntzen duten esperientziena. Egoiliarrek ekimena ongi hartzeak balioa ematen dio ongizate emozionala, parte-hartzea eta bizi-kalitatea sustatzen dituzten dinamikak bultzatzeari, pertsona eta haren istorioa arretaren erdigunean mantenduz.
Bere aldetik, Figueresko (Girona) “Els Arcs” Egoitza eta Eguneko Zentroak egoiliarren oroitzapenak, bizitza-istorioak eta identitatea zaintzearen garrantzian jarri zuen arreta, erreminiszentzia-jarduera baten bidez, “Orain egoiliarra naiz, baina izan nintzen…” goiburupean. Jardunaldia iraganerako bidaia gisa planteatu zen, non beste garai batzuetako musikak, objektu zaharrek eta hainbat sentsazio-estimuluk oroitzapenak eta emozioak esnatzen lagundu zuten. Erabilitako elementuen artean, biraka ibiltzen ziren telefono tradizionalak nabarmendu ziren, egoiliarrek komunikatzeko antzinako moduak berregiteko eta eguneroko bizitzako eszenak gogoratzeko aukera eman zietenak.
Ekimenari esker, talde profesionalak parte-hartzaileen bizi-ibilbideak hurbilagotik ezagutu ahal izan zituen: haien antzinako lanbideak, ogibideak eta beren bizitza markatu zuten esperientziak. Partekatutako oroitzapenen bidez, langileen, aita eta amen, adiskideen eta lankideen istorioak agertu ziren, egoiliar bihurtu aurretik zeregin desberdinak bete eta bizitza propioa eraiki zutenenak.
Alzheimerraren Munduko Egunarekin bat eginez, zentroak jardunaldia baliatu zuen gaixotasunari ikusgarritasuna emateko eta pertsonan oinarritutako begirada sustatzeko. Talde profesionalak nabarmentzen duenez, “Alzheimerrak memoria kaltetu dezakeen arren, ez du ezabatzen zer garen, ez eta bizi izan dugun guztia ere. Profesional gisa, uste dugu zaintzeak entzutea, laguntzea eta pertsona bakoitzaren istorioa ezagutzea ere esan nahi duela. Egoiliar bakoitzaren atzean bizitza oso bat dagoelako, aitortua, errespetatua eta gogoratua izatea merezi duena”.
Azkenik, Donostiako Udalaren jabetzakoak diren Intxaurrondoko Komunitate-etxebizitzek Alzheimerraren Munduko Eguna ospatu zuten sentsibilizazioan, hausnarketan eta gaixotasunaren ezagutzan oinarritutako hainbat jarduerarekin. Jardunaldia Pasqual Maragall Fundazioaren artikulu baten irakurketa partekatuarekin hasi zen, “Zenbat eta lehen jakin, orduan eta gehiago egin dezakezu” kanpainari lotua, hasierako detekzioaren garrantzia nabarmentzen duena. Parte-hartzaileen bizipen pertsonaletatik abiatuta, gaixotasunari buruz hausnartu zen, eta baita gaixotasuna dutenen senideak eta zaintzaileak lagundu eta entzun beharraz ere.
Programak tailer bat izan zuen, non gaixotasun horren eta berak dakartzanaren inguruko dinamikak egin ziren, objektu zaharretan oinarrituta, hala nola postaletan, irratietan, pezetetan edo argazkietan, oroitzapenak pizteko eta esperientziak partekatzeko balio izan zutenak. Halaber, “¿Y tú quién eres?” filmaren zati bat proiektatu zen, gaixotasunak sor ditzakeen egoera desberdinei buruz eta hura pairatzen dutenak laguntzeko moduei buruz hausnartzeko aukera eman zuena. Ospakizuna nahien eta hausnarketen horma-irudi batekin eta gaixotasunaren arriskua murrizten edo agerpena atzeratzen lagun dezaketen ohituren errepasoarekin osatu zen, hala nola ariketa fisikoa, elikadura orekatua eta estimulazio kognitiboa.
Ekimen horiei FSCk estatu osoan kudeatzen dituen adinekoentzako beste zentro batzuetan bultzatutako beste proposamen batzuk gehitu zaizkie, urte batez gehiago, erakundeak Alzheimerrari buruzko sentsibilizazioarekin duen konpromisoa eta pertsonak, haien bizitza-istorioak eta ongizatea erdigunean jartzen dituen arreta-eredua islatuz.
